sAcrAt - موسیخی درمانی سیخی چند ؟!

.:(موسیقی متال):.زان پیش که دست و پا فرو بندد مرگ/آخر کم از آنکه دست و پایی بزنیم

..::درود::..

1. موسیقی در جامعه امروزی ما

جامعه ای داریم ناآشنا به موسیقی – در سیستم آموزش مدرسه های کشور ما فراگیری موسیقی جایی ندارد .در سیمای تلویزیون ما جایی نیست برای ساز – نسلی که ساز ندیده است .

این بیگانگی با موسیقی سبب آن می شود که مرکز های داخل دو نیم کره مغز که مربوط به درک و پردازش فعالیت های موسیقی هستند تربیت نشوند و حساسی شنوایی افراد در زمینه موسیقی پایین بماند . نیم کره ای که با موسیقی رشد می کند و این قسمت نیم کره دستورهای حرکتی ما و درک احساسها را کنترل می کند .

این سلیقه بد موسیقیایی مردم و عادت کردن گوش جوان ها به آواها و واج هایی که به نام موسیقی وجود دارند سبب بهره وری پایین فعالیت های روزانه و نبود خیلی چیزهای دیگر در جامعه می باشد جای بسی شادمانی ست که در چند سال گذشته گروها و افرادی آمدند و با پخش کردن نوعی موسیقی که بیشتر با نام موسیقی تلفیقی از آن نام برده می شود , اندکی سلیقه موسیقیایی مردم را اگر هم نتوانست بالا ببرد آن را " انگولگ " کند .

این خلا موسیقی وجود دارد تا هنگامی که در سن های 16 تا 20 سالگی علاقه و نیاز به موسیقی خود جوش پدیدار می شود .بی آنکه علمی به پیش نیاز های موجود داشته باشند , ساز گرفته و به کلاس نوازندگی می روند .

و این داستان همچنان ادامه دارد . . .

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

2.مقدمه ای بر موسیقی درمانی

افلاطون فیلسوف بزرگ یونانی عقیده داشت که موسیقی برای ادامه حیات بشر ضروری ست و حس مشاهده ,نوع برداشت , عاطفه ی روحی و هوش افراد را بالا می برد . بنابر این می توان ردپای موسیقی در غرب را و کاربرد آن در درمان بیماری ها را تا 23 قرن گذشته نیز دنبال کرد . . .

موسیقی درمانگران با انجام پژوهشها و کاربرد تکنیکهای موسیقی درمانی نتیجه های ارزنده و پیشرفت های چشمگیری در زمینه های مختلف پزشکی و توانبخشی به دست آورده اند . در کاربرد موسیقی به منظورهای درمانی , وضعیت روحی و شرایط هر فرد باید به طور جداگانه مورد توجه قرار گیرد و از زیاده روی و کم کاری جلوگیری کرد . موسیقی درمانی در خدمت های پزشکی و اجتماعی و زندگی فردی نتیجه ای ارزنده در پی داشته است .

موسیقی درمانگران لازم نیست که به گفت گوهای گسترده با درمانجو بنشینند وآنها برای ارتباط با درمانجو به جای واژه ها , از موسیقی و فعالیت های آن استفاده می کنند . درمانگر تلاش بر این دارد که ارتباط با درمانجو را محکم و استقامت بخشد و به جز آشنا کردن و روبرو سازی درمانجو با تجربه های نو موسیقی ,سطح کارکرد وی را بهبود بخشد . انتخاب دقیق نوع موسیقی و فعالیت های آن بستگی به میزان دانش و معلومات درمانگر از تاثیر موسیقی بر رفتار آدمی و درک ضعف ها و قوت درمانجو و هدف های درمانی دارد .

درمانجویان با شکل های مختلف مشکلات روحی و جسمی و اختلالات عاطفی-اجتماعی می توانند از خدمت های موسیقی درمانی بهره مند شوند . برای استفاده از خدمت های موسیقی درمانی شرط سنی وجود ندارد و بیماران از نوزاد تا سالخورده می توانند تحت درمان قرار گیرند .فعالیت های موسیقی درمانی هدف های درمانی مختلفی جهت تغییر در رفتار و وضعیت درمانجویان دارد تا سطح کارکرد جسمی-روانی وعاطفی و اجتماعی آنها را بهبود بخشند وباید توجه داشت که کار درمانگر با معلم موسیقی که تنها قصد آموزش موسیقی دارد , بسیار متفاوت است .

برای برنامه ریزی موثر در درمان , هر درمانجو باید به طور جداگانه زیر نظر قرار گیرد . با توجه به نوع علاقه و نقطه های ضعف و قوت درمانجویان باید فعالیت های موسیقی مناسبی برنامه ریزی شود . به عنوان مثال درمانجویانی که هماهنگی حرکتی – روانی ندارند , به منظور درمان آنها , تماس با سیم های گیتار کلاسیک و الکتریک توصیه می شود . مطابقت دادن مفهوم ها و سبک ها و سازهای موسیقی با میزان فهم و توان پاسخگویی هر درمانجو, مهم ترین سبب ایجاد ارتباط درمانی موثر محسوب شود .

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

3.تمرین های بالینی با درمانجویان متفاوت

موسیقی درمانی برای گروهای متفاوت درمانجو موثر شناخته شده است . لاتوم در بررسی خلاصه ای از تاریخ موسیقی می گوید که موسیقی درمانگران با درمانجویان مختلف از کودک تا سالخورده کار کرده اند .درمانجویان , از بیماری های مختلفی از جمله اختلالات روانی , ناتوانیهای رشد , ناتوانیهای جسمی ناشی از آسیبهای عصبی , معلولیت های ارتوپدی , آسیبهای حسی و دیگر اختلالات رنج می بردند و درمانگران برای درمان آنها از روشهای مخصوصی استفاده کرده اند . موسیقی به طور موثر می تواند رفتارهای مطلوب عقب ماندگان را تحریک کند . به علاوه ,با حرکت ها و ریتم موسیقی می توان مهارتها و هماهنگی حرکتی را بهبود بخشید .افراد عقب مانده با شعرهای مخصوص می توانند در انجام کارهایی نظیر پوشیدن لباس و مسواک زدن مهارت کسب کنند . خواندن سرود و آواز می تواند نقطه ی شروعی برای رشد زبان و مهارتهای ارتباطی و کلامی باشد .با شرکت در فعالیت های گروهی موسیقی می توان رفتارهای اجتماعی مناسب را یاد گرفته و مهارتهایی درهمکاریهای گروهی کسب کرد . البته این نکته نیز مهم است که دامنه ی آهنگ با دامنه ی توان عقب ماندگان مقایسه میشود .به طور معمول در این بخش از موسیقی کلاسیک و راک استفاده می شود.

موسیقی برای کودکانی که ناتوانی یادگیری دارند نیز می تواند مفید واقع شود .کودک مبتلا به ناتوانی یادگیری دارای مشکلات خاصی در درک کردن یا فرایند های بیانی ست که به کارکرد یادگیری وی آسیب زیادی میرساند .خواندن (مطالعه کردن ) یکی از مهمترین زمینه هایی است که کودکان مبتلا به ناتوانی یادگیری می توانند با گوش دادن به قسمت های خاصی از موسیقی بتهوون و آواز های کر و اپرا به تمرکز حواس خود کمک کنند .

موسیقی درمانگران برای کمک به تقویت هوشیاری و تشخیص شنوایی ، از بلندی و کوتاهی ,سرعت و زیر و بم صدا استفاده می کنند . برای آموختن مفاهیم فضایی , از ریتم و نظم موسیقی کمک می گیرند . همچنین آواز ها و فعالیت های موسیقی می تواند قدرت خواندن و سایر مهارتهای تحصیلی را بالا ببرد .در این یادگیری ها , درمانگران نقش اصلی را بازی می کنند . آنها هنگام کمک به درمانجو باید از واژه هایی که با هوشیاری گزینش شده اند استفاده کنند و با جمله های کوتاه سخن بگویند . در این فرایند می توان از وسیله های کمکی قابل لمس یا دیدن نیز استفاده کرد و در ضمن چرایی مشکلات درک درمانجویان , باید وقت کافی برای تقلید , تکرار و پاسخ به آنها داده شود .

موسیقی برای درمان معلولن ارتوپدی نیز کاربرد دارد . معلولان ارتوپدی افرادی هستند که علاوه بر محدودیتهایی در فعالیت های بدنی ,از ناکامی ها و تنش های درونی نیز رنج می برند و به همین دلیل ممکن است افرادی پرخاشگر , گوشه گیر و خیال پرور باشند و به احتمال فراوان رفتارهای کودکانه بروز بدهند .جهت بهبود و جبران این ناکامی ها و تصوری بهتر از وضع خود , این دسته از معلولان به فعالیت هایی احتیاج دارند . موسیقی درمانی ضمن بهبود وضعیت مفصل ها و ماهیچه ها و افزایش هماهنگی در حرکت معلولان ، احساس کامیابی و رضایت آنها را نیز به فزونی می برد .فعالیت های موسیقی درمانی به طور موثری نگرانی و دلهرهای پیش از عمل جراحی کودکان را کاهش می دهد و علاوه بر آن کودکان را به بازی درمانی بیشتر می کشاند و موسیقی همچنین به بچه هایی که دچار آسم می باشند کمک می کند تا هیجانها و ناکامی های خود را بروز نمایند .

برنامه های نوار موسیقی , آستانه ی تحمل درد را در بیماران بخش های خاص و ویژه به مانند (ccu) را افزایش داده ,افسردگی , تپش قلب و نگرانی و دلهره را کاهش میدهد . پژوهشها نشان داده است که موسیقی متن استرس را به طور قابل توجهی کاهش داده و در چنین موقعیتی موجب آرامش فرد می گردد.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

4. جستاری در موسیقی ایران و موسیقی درمانی در ایران

کهن ترین همنوازی جهان در چغامیش نزدیک رذفول صورت گرفته است که نشان از درک موسیقیایی آن دوران ایرانیان است .

در ایران باستان ؛ باربد (مشهورترین نوازنده دوره ی ساسانی ) برای هر روز ,هر هفته , هر ماه , و هر یک از جشن ها ی ملی سروده و نوایی فراهم آورده بود , و از آن برای فراهم آوری آرامش محیطی و فضایی استفاده می کرد .

تمام اینها نشان از آن دارد که :

سالها دل طلب جام جم از ما می کرد ,

آنچه خود داشت ز بیگانه تمنا می کرد

و بی توجهی ما به این گران مایه فرهنگ نشان از بی سامانی چیستی ما ست .

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

۵.موسیقیدر ادبیات ایران

مولوی شاعر بزرگ ایرانی از موسیقی در باروری های ذهنی و تحریك روانی خود بهره می برده او با ضرب ساده چكش دكان زركوبی به وجد می آمده و به پایكوبی و سماع می پرداخته و در جلسات سماع با استفاده از نوازندگان به سرودن اشعار می پرداخته و موسیقی حوصله او را دو چندان می كرده و وزن های شعری خود را با ریتم های موسیقی هماهنگ می كرده و پای می كوبیده است و گاهی حاضران را به تكرار ترجیع بندهایی از اشعار فرا می خوانده :

من كه مست از می جانم تنتاها یاهو

فارغ از كون و مكانم تنتاها یاهو

مطربا بهر خدا یك نفسی با من باش

من كه سراز پای ندانم تنتا یاهو

مولانا 3500 غزل در 55 بحر ساخته كه هیچكدام از شعرا توانایی او را نداشته اند.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

۶.كاربرد موسیقیدر مناطق مختلف ایران

استفاده از موسیقی در مراسم بخصوصی طی تشریفاتی خاص در برخی از مناطق ایران مثل مناطق تركمن نشین، سیستان و بلوچستان و مناطق ساحلی جنوبی ایران كماكان رواج دارد. در بلوچستان بیماری گواتی تنها بوسیله و طی مراسمی خاص بهبود می یابد. فرد مبتلا كه به عقیده مردم این ناحیه درونش بوسیله گوات یا بار تسخیر شده است و رفتارش را تحت كنترل گرفته است با كمك مادر گواتر كه رهبر و اجرا كننده مراسم است به مرحله از خود بیخود شدن هدایت می گردد و به این صورت بهبود می یابد. در سواحل جنوبی ایران بخصوص اهالی جزیره قشم معتقدند كه بادهایی در بدن بیمار حلول كرده است كه موجب ناراحتی های روانی در او می شود آنها معتقدند كه این بادها از آفریقا رسیده اند و انواع مختلفی دارند جن، نوبان، مشایخ و زار از آن جمله هستند. حتی معتقدند بادها كافر و مسلمان هم دارند بادهای كافر آدم را بیشتر اذیت می كنند زار یك نوع باد كافر است كه مبتلایان را بیشتر می آزارد در جزیره قشم مریض روانی را پیش "ماماخینفه " و "بابامردیش" می برند آنها واسطه درمان هستند، مثلن باد زار از زبان بیمار با آنها سخن می گوید بیمار وقتی به مجلس وارد می شود بعد از روبوسی با حضار مجلس كه "اهل هوا" نامیده می‌شوند در مراسم شركت می كند و منتظر می ماند تا صدای ساز و دهل اهل هوا نفس باد را ببوید سپس مدتی در تنهایی خود می نشیند تا باد مزاحم را آسوده بگذارد و انگشتری خرج سفره اهل هوا می شود تا بیمار بهبود یابد. اهل هوا معتقدند كه هر نوع بادی با رقص و آهنگ بخصوصی از بدن بیمار خارج می شود. باید توجه داشته باشیم كه استعداد تلقین پذیری بیماران در این زمینه بسیار مهم و حائز اهمیت می باشد. مثلاً وقتی همراه با مراسم معالجه شكل جن را كه در بدن بیمار نفوذ كرده است را كشیده و آن را آتش می زنند و با جن ها صحبت می كنند و وارد مذاكره می شوند بار تلقینی چنین آدابی همراه با حركات و آواز و اشعار در بیمار هیستری اثر می كند و خود را نجات یافته می بیند چرا كه بیمار هیستری بطور ناخودآگاه دچار هیجان می گردد و چون جنبه ارگانیكی در میان نیست بیمار بهبود می یابد و آنها از روی كمی اطلاعات آن را به عوامل ماورای طبیعت نسبت میدهند اما در بیماران سایكوتیك كه هذیان و توهم دارند قراردادن آنها در چنین مجالسی درمان آنها را بیشتر به عقب می افكند تا اینكه بار درمانی داشته باشد.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

۷.موسیقی از دیدگاه عصب شناسی

امروزه در زبان عصب شناسی از تغییرات در سیستم عصبی – حركتی اعصاب نباتی، هیجانی – عاطفی غدد و هورمونی و نهایتاً هشیاری و آگاهی و شناخت صحبت می شود با روشهایی دقیق تاثیر موسیقی در فرآیندهای روانی از جمله سازمان بندی رفتار حركتی – احساس – ادراك – شناخت – آگاهی بخصوص هیجان و عاطفه را بطور عینی و تجربی بررسی می كنند. نتایج اجتماعی تاثیر موسیقی در فرآیندهای عصبی – زیستی به قرار زیر است :

1- تاثیر موسیقی ارتشی و مارش نظامی بطور عمده در سیستم حركتی اعصاب مركزی است و در حد محدودی نسبت به پذیرش و آشنایی و تجربه های فردی در هیجان انگیزی خلاصه می شود.

2- بخشی از اثرهای موسیقی تاثیر بركاركرد حواس از جمله حس بینایی است با موسیقی آرام و دل‌پذیر، احساس و ادراك بینایی تغییر می یابد و به امواج مخصوصی از طیف امواج بینایی حساس‌تر می شود در تبلیغات و آموزش و در نهایت در فروش كالا از این مطلب استفاده علمی می شود یعنی رنگ اجناس و كالای موردنظر را در زمینه امواجی كه به چشم حساس تر می شود در معرض دید قرار می دهند و همزمان موسیقی آرام بخش می شود.

3- تاثیر موسیقی در سیستم غدد درون ریز و سیستم خود مختار حیاتی انسان مثل تنفس، ضربان قلب، گردش خون و انواع متابولیسم های شیمیایی بدن مشخص است . مثلاً با ثبت تنفس شخصی كه موسیقی به چایكوفسكی علاقمند است و به موسیقی های دیگر علاقه ای ندارد مشاهده می شود كه رتیم تنفس در زمان شنیدن موسیقی چایكوفسكی طبیعی است ولی با شنیدن موسیقی غیرخوشایند تنظیم دستگاه تنفس بهم می خورد.

4- مهمترین استفاده گسترده موسیقی امروزه در كاهش درد و اضطراب است زنان عشایر و برخی قبیله‌های چند ساعت قبل از زایمان محلی آرام در كنار آبشار انتخاب می كنند صدای آبشار با موسیقی و ریتم طبیعی خود فعالیت بیوالكتریكی و شیمیایی ساقه مغزی و ارتباطش با قشر مخ را به نحوی تغییر می دهند كه نخست: آرامش و دگر : كاهش درد را سبب شوند.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

۸. موسیقی متال و هنر موسیقی درمانی ,

یکی از ویژگی هایی که موسیقی متال به خود گرفته این است که با گسترش اون و شاخه شاخه شدن نیز توانسته به حیات خود ادامه دهد و در این میان دارای شناسنامه و استایل های زیبایی شناختی فراوان و متفاوتی نیز شود , با تکیه بر این زیبایی شناسی که در نگاه نخست از معنای زیبایی به دور است توانسته در کشور نروژ در فرآیند هنر درمانی نیز به کار گرفته شود , به خصوص برای تمرکز فزآینده با جداسازی صدای سازها و برای هماهنگی حرکتی نوجوانان معلول درمانجو , با گیتار الکتریک و افزایش سطح حرکتی آنها در فرآیند هنر درمانی .

بدین سبب است که گوییم متال همان کور سو شمعی ست که خورشید شد .

" نیما/ 22آذر ماه/ 1387 "

پیروز و پارسا باشید

..::بدرود::..

کتابشناسی :

مباحث اساسی در روانشناسی –سیروس عظیمی
تست درخت – چارلز کخ / مونیک سیمولن –دانشگاه تربیت معلم
مقدمه ای بر موسیقی درمانی – ژاکلین اشمیت پترز / علی زاده محمد – انتشارات شباهنگ
هنر درمانی – عطا مساح / فریدون اخوان ثالث – موسسه خدمات فرهنگی رسا
ماهنامه فرهنگی. هنری. اجتماعی هنر موسیقی
سواد عاطفی –حمید رضا بلوچ
آموزش خلاقیت موسیقی – حامد امرایی
ریتم در موسیقی – حسن زندباف
سنت و بیگانگی فرهنگی در موسیقی ایران – محمد رضا درویشی
MEYNARD J. KEENAN (1998) The Metal of Music Therapy
Caroline Case & Tessa Dalley (1992)The Handbook of Art Therapy –London , New York.

+ به تحریر در آمده جمعه بیست و دوم آذر 1387ساعت 8:49 بعد از ظهر توسط sAcrAt |